0. Inleiding
De familie Van der Leij komt vaak voor in het verhaal over Koudenburg. Dat is eigenlijk ook de aanleiding geweest voor mijn onderzoek over de zathe Koudenburg en de streek Koudenburg. In deze bijlage staat een ingekorte versie van het levensverhaal van Thomas Jans van der Leij (1749–1841). Ook zijn vrouw, Froukje Jans Gorter, en hun dochter, Antje Jans van der Leij, komen in het verhaal voor. Korte beschrijvingen van de in het verhaal voorkomende dorpen en minder belangrijke feiten die wel bij iemand horen, maar niet echt nodig zijn voor het verhaal, zijn weggelaten.
1. De ouders van Thomas Jans van der Leij.
Thomas Jans is in 1749 geboren als zoon van Jan Thomas en Janke Tammes. Het gezin woont dan in Oostermeer.
Vader Jan Thomas is ook geboren in Oostermeer (op de Wal) en gedoopt op 2 februari 1716 in de Hervormde kerk van Oostermeer. Hij is de zoon van Thomas Alberts (Oostermeer 1678 – > 1716). Thomas Alberts is timmerman te Oostermeer, op het Witveen en in 1713 bij de Wal. De moeder van Jan heet Grytsje Jilts (ca 1675 ->1716).
Moeder Janke Tammes is gedoopt op 28 januari 1725 te Rottevalle in de toen nieuwe zaalkerk uit 1724. Zij is een dochter van Tamme Auths (Auwerts, Oudega 1701 –). Haar vader Tamme beoefent het beroep uit van schipper, vervener (een veel voorkomende beroep-combinatie) en arbeider (waarschijnlijk een kleine boer) en heeft gewoond o.a. te Rottevalle, het Witveen en Noorder-drachten. De moeder van Janke heet Antje Douwes (Rottevalle 1702 – 1738 Rottevalle).
In het Quotisatie kohier (een provinciale belasting) uit 1749, gemeente Tietjerksteradeel, kom ik in het dorp Oostermeer een Jan Tomas tegen. Het gezin bestaat dan uit twee volwassenen. Zoon Thomas, de oudste zoon, is bij het opmaken (in de eerste twee maanden van 1749) nog net niet geboren. De aanslag bedraagt £ 12:13:-. (£ is caroligulden). Van Jan Tomas is opgetekend: “arbeider, wint de cost”. Jan Thomas woont/werkt als arbeider te Oostermeer op ’t Witveen. Gezien de hoogte van de totale heffing concludeer ik dat hij slechts 1 caroligulden belasting betaald over zijn zeer geringe kapitaal.
Jan Thomas en Janke zijn kort daarna, rond 1750, verhuisd zijn naar Bakkeveen. Zoon Tamme is daar in 1752 geboren en de rest van de kinderen ook. De oom van Jan Thomas, Jielt Jans woont in 1748 al in Bakkeveen.
Wat voor beroep vader Jan Thomas uitoefent in Bakkeveen is niet bekend. Bijzonder is wel dat twee van de drie zonen schipper zijn geworden; het beroep van hun grootvader Tamme Auwerts.
Jan en Janke zijn in de speciekohieren wel te volgen, maar nooit werd genoemd dat zij vee of bouwlanden bezaten. Behalve in 1778 te Haulerwijk. (Info: Gen. Jierboek). In 1767 komt Jan Thomas niet (meer) voor bij de lidmaten van Bakkeveen.
Zijn broer Jilt Tomas (oostermeer 1704 – ) woont, met vrouw en drie kinderen, als boer/arbeider in 1749 in het nabijgelegen dorp Duurswoude (zie Quotisatie 1749 Opsterland). Gezien de aanslag van 20 pond bedraagt hun bezit in dat jaar ca £ 250. In 1744 woonden ze overigens nog in Oostermeer.
Ook zijn zus Froukje Thomas (Oostermeer 1713 – Bakkeveen 1805) woont al voor 1749 met haar man Gauke Wierds (Oostermeer ca. 1719 – Siegerswoude 1789) in Bakkeveen. Gauke is daar boer en zijn vermogen is ruim £ 2000.
Van Jan Thomas is geen overlijdensdatum bekend. Janke Tammes is (waarschijnlijk) overleden op 25 augustus 1806 te Oosterlittens, 90 jaar oud. Dit zou dan kunnen zijn bij één van haar kinderen.
Jan Thomas en Janke Tammes krijgen samen vijf kinderen.
I. Thomas Jans (van der Leij)
Thomas is geboren op 17 maart 1749 in Oostermeer. Over zijn verdere leven gaat dit verhaal.
II. Tamme Jans (Feenstra)
Tamme, het oudste broertje, is gedoopt op 12 maart 1752 in Bakkeveen. Hij overleed op 27 november 1824 in Oosterlittens, op 72-jarige leeftijd. Toen hij trouwde werd de bijnaam “de dove” opgetekend. Zijn beroep is dan schuitevoerder.
Tamme Jans uit Oosterlittens neemt in 1811 de naam Feenstra aan. In aktes wordt zijn naam ook wel gespeld als Veenstra.
Tamme is getrouwd geweest met:
1. Amelia Klaases (Oosterlittens ca.1745 – Drachten 1793)
2. Aukje Jans Kooistra (Winsum 1766 – Weidum 1844)
III. Wytse Jans (Feenstra)
Broertje Wytse is geboren op 27 november 1757 in Bakkeveen en op 19 juni 1842 in Oosterlittens, op 81-jarige leeftijd, overleden. Wytse is schuitevoerder en later turfmeter in Oosterlittens geweest. Hij trouwt maar liefst vier keer.
1. Antje Betses (Oosterlittens 1753 – Oosterlittens 1804
2. Tietje Fopkes (- Oosterlittens1806)
3. Baukje Gerrits. Baukje (ca. 1765 – Oosterlittens 1816
4. Jacobje uit Grou,
IV. Grietje Jans
Grietje is in juni 1761 gedoopt in Wijnjeterp/Duurswoude. Op 26 augustus 1798 overlijdt ze in Siegerswoude, mogelijk tijdens de geboorte van haar dochter Janke. Grietje is getrouwd met Pieter Eises Boonstra (Ureterp 1761 – Siegerswoude 1842), een arbeider uit Ureterp en Siegerswoude. In 1832 bezit Pieter onder Siegerswoude (Frieschepalen) een huis met erf en grond; groot ongeveer 2,5 hectare.
V. Antje Jans
Antje, gedoopt in juni 1761 te Bakkeveen, is een raadsel in de familiegeschiedenis. Hoewel zij dezelfde doopdatum deelt met Wytse en Grietje, is het onduidelijk of ze daadwerkelijk hun zus is. Diverse genealogen zijn het hierover niet eens, en veel vragen blijven onbeantwoord.
De doopdatum van Wytse, Grietje en Antje valt samen, maar zij zijn geen drieling. Het blijft onduidelijk hoe deze samenloop te verklaren en sommige verwantschappen roepen vragen op. Deze onzekerheden blijven een uitdaging voor genealogen die de geschiedenis van deze Friese familie onderzoeken.
2. Het leven van Thomas Jans
Hier start dus het levensverhaal van mijn oudovergrootvader Thomas Jans. Ik wil proberen het zo chronologisch mogelijk op te bouwen. Daarom heb ik zijn leven opgedeeld in periodes: zijn jeugd, zijn drie huwelijken en zijn kinderen. Een mooie kapstok om een leesbare lijn te ontwikkelen.
Allereerst een verkort overzicht:
Thomas Jans van der Leij, leeftijd: 92 jaar
* 17-03-1749 Oostermeer
~ 06-04-1749 Oostermeer
† 14-10-1841 Haule
Relaties:
(1) huwelijk 1769 met Tysjen Hendrikes, oud geworden: ~62 jaar
* Donkerbroek
~ 07-06-1744 Makkinga
† 24-12-1806 Haule
(2) huwelijk 19-07-1807 in Donkerbroek of Oosterwolde met Martje Hendriks, oudgeworden: 32 jaar
* 01-02-1782 Haulerwijk
~ 19-02-1782 Donkerbroek
† 30-08-1814 Haule
(3) huwelijk 16-03-1815 in Ooststellingwerf met Vroukjen Jans Gorter, oud geworden: 78 jaar
* 20-11-1787 Haule
† 22-03-1866 Haule
Samenvatting
Thomas Jans is dus geboren op maandag 17 maart 1749 op het Witveen onder Oostermeer. In zijn trouwacte van 1815 staat dat Tomas, zoon van Jan Tomas arbeider op het Witveen, gedoopt is op 6 april 1749 blijkens een uittreksel van het doopboek van Oostermeer. Thomas is overleden op donderdag 14 oktober 1841 op de Haule (huisnummer 20), 92 jaar oud. Op 28 mei 1791 deed Thomas Jans belijdenis te Donkerbroek.
1749 – 1769 Zijn jeugd.
Thomas Jans is kort na zijn geboorte verhuisd naar Bakkeveen en zal daar ook grotendeels zijn opgegroeid. In 1750 wonen zijn ouders, volgens het Speciecohier onder nummer 75 in een toen nieuwgebouwd huis onder Duurswoude. Dit is Bakkeveen; de nummer hoger dan 34 zijn daar gelegen.
Thomas Jans zal bijna zeker in Bakkeveen naar school zijn gegaan. Bakkeveen had namelijk een school want in 1746, is Halbe Tieerdtsz, arbeider en schoolmeester te Bakkeveen. Halbe is dan 23 jaar oud. Van dit onderwijs moet Thomas veel profijt hebben gehad in zijn latere functies als dorpsrechter, raadslid, diaken en kerkvoogd.
Ik heb niet kunnen achterhalen of Thomas na zijn schooltijd voor “opleiding” heeft gevolgd of waar hij werkte.
1767 – 1806 Zijn eerste huwelijk: Tysjen Hendrikes
Thomas trouwde, hij is dan pas 19 of 20 jaar jong, in 1769, met Tysjen Hendrikes.
Tysjen, geboren te Donkerbroek, is gedoopt op 7 juni 1744 te Makkinga. Zij is de dochter van Hendrik (Hincke) Lammerts (lamberts) (ca 1694 – > 1763) en Albertie Roelopfs (ca 1700-).
In het Genealogisch Jierboek 2005, bladzijde 73 lees ik dat Hendrik Lammerts al in 1723 diaken is. In 1728 en zeker nog in 1758 is hij boer/gebruiker te Donkerbroek. Dit op de stemgerechtigde boerderij nummer 43, groot 30 pondemaat (ca. 10 ha.). Het is de meest westelijke boerderij van Donkerbroek. Er was toen sprake van veel heidehoogveen ten westen en ten noorden van het bedrijf. De meest oostelijke wijk van de Schoterlandse Veencompagnie, de Drie-en-twintigste wijk boven de Derde Sluis kwam later bij deze boerderij uit. Nu verbindt de Kapellewei die boerderij met de Schoterlandse vaart. Deze boerderij is in 1832 in eigendom van de Hervormde Kerk te Haule.
In de stemkohieren komt Lambert Hendriks komt voor in Donkerbroek 41 (gebruiker), Fochteloo 5 (mede-eigenaar en gebruiker) en Haule 5 en 6 (mede-eigenaar). Lammert is getrouwd met Hiltje Foppes en haar familieleden (broers en zussen) zien we dan ook terug in de stemcohieren. Dat geldt ook voor Lammerts neven Abele Roelofs en Franke Roelofs, zonen van zijn broer Roelof Hendriks en voor een volle neef van zijn vrouw Hiltje Foppes, stelling Hartman Abels. Franke Roelofs is weer gelieerd aan de families Nienhuis (Nijenhuis) en Lycklama à Nijeholt.
Hendrik Lammerts senior, hij was toen lidmaat in Donkerbroek, houdt op 31 juli 1763 in Oldeberkoop zijn kleinkind Albertie Lammerts ten doop. De ouders van Albertie zijn pas in september daarna trouwen, nadat “de versperring was opgeheven door de dood van de klager”. Van zoon Pier en dochters Loltie en Thysje is best veel nageslacht bekend (info: Gen. Jierboek 2005). De namen Pier en Lammert leven voort in de familie Dongstra.
Tysjen is overleden op woensdag 24 december 1806 in Haule.
Het volgende is o.a. overgenomen uit het Genealogysk Jierboek 2005: “Thomas Jans begon als boer in de streek van waar zijn vrouw Tysje vandaan kwam, op de westelijkste boerderij van Donkerbroek, stem 43. In 1788 en later boerde hij op de boerderijen van Wybe Jans Nijenhuis (ook Nienhuis, Ter Idzard 1715) aan de andere kant van Donkerbroek te weten stem 1. en op de nabijgelegen boerderijen Haule stemmen 2. en 3. Deze Wiebe Jans is gelieerd aan de Lyklamas en aan Hartman Abels (Jan Hartmans is in 1698 gebruiker van stemgerechtigde hoeve 1 te Donkerbroek). Wybe Jans (1715) kwam van Ter Idzard. Hij was daar boer en stelling; getrouwd met Andriesje Anders (bij het overlijden van hun dochter heeft Andrieske de achternaam Van Riesen). Wybe Jans had zeven dochters en voor zover weet geen zonen”.
Na 1794 hebben Thomas Jans met zijn, toen nog maar alleen zijn schoonzoon, Jan Gorter een aantal keren onroerend goed gekocht. Toen Jan Gorter in 1828 als eerste stierf, werd het een ingewikkelde erverij.
Op 23 september 1800 koopt Thomas Jans, hij woont dan op de Haule, een royale huizinge met herbergh en drie kampen land; “Staande en gelegen op de Haulerwijk, hebbende Willem Johannes ten oosten, Jan Gorter cumsoe (met de zijnen) ten zuiden, de ringsloot ten westen en de vaart ten noorden”. Het pand is dan bewoond door Jan Thomas en in gebruikt tot Petrijen Mei (waarschijnlijk Alde Maaie 12 mei) 1801. Verkoper is Durkjen (geboren 1748. Diekje bij haar overlijden in 1816) Nienhuis (Nijenhuis, Nienhuys), huisvrouw van Pieter Hylkes (hij noemde zich later Nienhuis), koopman te Bergum. De koopsom bedraagt 741 goudgulden van 28 stuivers. Durkje is een dochter van Wybe Jans Nienhuis. Ik kom in het Registre civique kanton Bergum (1811-1812), tegen Pieter Hylkes Nijenhuis (boomkweker/ pépiniériste
geboren 03-03-1743, wonende te Bergum)
PS Deze herbergh is gelegen in de kavel van de Gorters van Haule, eerder eigendom van de Nienhuis-familie. Jan Jannes Gorter was getrouwd met Antje Nienhuis (Ook Nijenhuis, ca. 1756 – ca. Haule 1790). Deze Antje moest tante zeggen tegen Durkje.
In 1832 is de hiervoor genoemde zoon Jan Thomans van der Leij eigenaar van dit pand.
Dit pand heeft waarschijnlijk gestaan op de hoek, zuidwestelijk van de huidige brug, bij de oudere locatie (iets westelijker) van de brug.
1807 – 1814 Zijn tweede huwelijk: Martje Hendriks
Thomas Jans trouwde op zondag 19 juli 1807 in Donkerbroek of Oosterwolde met Martje Hendriks. Zij is dan ongeveer 25 jaar oud hij 58.
Martje Hendriks komt dan van Oosterwolde. Martje is geboren omstreeks 1782 en overleden op dinsdag 30 augustus 1814 op de Haule nr. 1, 32 jaar oud.
Is zij de Martjen die 19 februari 1782 in Donkerbroek gedoopt is, geboren 1 februari 1782 te Haulerwijk. De vader is dan Hendrik Jelles (1745 – 1809 Donkerbroek), moeder Grietjen Jans (30 maart 1742 Donkerbroek?) en getrouwd op 13 mei 1781?
Thomas is, als hij in 1807 trouwt met Martje Hendriks, dorpsrechter. Ik denk dat de benoeming van Thomas Jans tot dorpsrechter of stelling nauw samenhangt met het feit dat zijn schoonzoon Jan Jannes (in 1794 getrouwd met dochter Antje Thomas) ook dorpsrechter was. De eerste schoonvader van Jan Jannes, Wybe Jans Nijenhuis, was stelling in Ter Idzard. Wybe Jans Nijenhuis (Nienhuys) is de achterkleinzoon van Lyckle Lubberts Lycklama à Nijeholt. Zijn schoonzuster Froukje, is in 1784 getrouwd met haar neef Hartman Abels, zoon van Froukje Jans Nijenhuis.
PS In 1728 was er in Oosterwolde een weduwe van old-stelling Hartman Abels. In 1698 is Hartman Aebels stelling en (deels) eigenaar van de hoeves 1,2,3 en 5, te Haule. Hoeves waar later de Gorters boeren.
De zoon van Thomas Jans, Jan Thomas is getrouwd met Farduw Foppes Stelling. Zij is een dochter van Foppe Jans Stelling.
Thomas Jans is ook kerkelijk actief. Achter in het doopboek van Haule, deze begint in 1747, wordt Thomas Jans genoemd al diaken (1802 en 1803).
In 1811 neemt Thomas voor zich en zijn kinderen Jan Thomas 41 jaar, Albertje 38 jaar (woont in Donkerbroek) en Hendrik 3 jaar in Oosterwolde de naam aan van “Van der Leij. Hij woont dan op de Haule.
| De naam van der Leij Eerst iets over de familienaam van der Leij. Wij denken dat het een typisch Friese naam is maar kijk je naar de voornamen dan staat op de lijst met meest voorkomende voornamen bij Van der Leij Jan als eerste en Maria als tweede. Jan kan ik plaatsen als ik mijn stamreeks zie, maar Maria….? De familienaam Van der Ley, of Van der Leij, of Van der Lei, komt vooral, maar niet alleen, in Friesland voor. Bij de registratie van familienamen blijkt uit de registers van 1811 dat in Friesland bijna 50 verschillende personen de familienaam Van der Leij, hebben aangenomen voor zich en, waar aanwezig, ook voor hun kinderen. Een enkeling zegt de naam Van der Leij al van oudsher te dragen. Ook de spelling is niet eenduidig. 17 keer Van der Leij met puntjes. 23 keer van der Leij zonder puntjes (Y?) of soms alleen een puntje op de j. Van der Lei komt slechts 7 keer voor. 6 maal spelt de akte de naam anders dan de ondertekenaar. Een leije of lei of lee is een watertje, riviertje, leegte/laagte in het land. De Leijen is o.a. de naam van een meer tussen Rottevalle en Oostermeer. Er schijnt vroeger ook een riviertje in Noord-Friesland gelopen te hebben die de naam Leye had. De naam van het gehucht Oude Leye boven Stiens herinnert daaraan. Diverse stroompjes in Brabant heten de Leij (o.a. Zandkantse Leij) en de Leie is ook een rivier in Noord-Frankrijk en Vlaanderen. In Holland komt de naam Van der Lee voor en de afleiding van de naam is in wezen hetzelfde. Opvallend dat een groot aantal personen in de veenstreken ten oosten van de Leijen, van Twijzel tot Haulerwijk, de naam Van der Leij hebben aangenomen. In die regio wordt een afgegraven stuk veen tussen twee wijken ook een leije genoemd. Het blijkt dat in de akten van de burgerlijke stand de naam van eenzelfde persoon vaak verschillend wordt geschreven. In de geboorteakte b.v. “Van der Ley” en in de huwelijksakte “Van der Lei” en bij verhuizing naar Drenthe wordt het “Van der Leij”. Ambtenaren namen het dus niet zo nauw, maar ook de personen zelf niet. Zo is er in mijn familie nog een psalmboekje van mijn pake Jan (1880-1959) die daarin zijn naam spelt als Jan van der Lei. Bij het onderzoek naar de afstamming moeten dus alle drie schrijfwijzen worden betrokken. Ook komt het voor dat in akten de naam Ley of Lei (dus zonder “van der “) wordt vermeld terwijl kennelijk een “Van der Ley” of “Van der Lei” de vermelde persoon moet zijn. Zoals gezegd de naam Ley is niet typisch Fries. In begin 1800 wonen o.a in Brakel Gelderland, in Loon op Zand in Noord-Brabant, in Middelburg Van der Leij’s en ook Leij’s. De familienaam komt elders, maar ook in Friesland, ook al voor ver voor de invoering van de Burgerlijke Stand in 1811. De dragers van de naam hadden veelal een bestuurlijke functie. Wat mijn oudovergrootvader Thomas Jans van der Leij (1749-1841) geïnspireerd heeft de naam Van der Leij in 1811 aan te nemen is niet geheel duidelijk. Zijn broer Tamme (1752-1824, schipper, bijgenaamd “de Doove”), die in 1811 in Oosterlittens woonde, noemt zich dan Feenstra net zoals zijn broer Wytze (1781-1842, schipper) Veenstra. Zijn zus is getrouwd met Wierd Gaukes die zich ook Feenstra noemt. Oudovergrootvader Thomas Jans is geboren in Oostermeer; beter gezegd Rottevalle (dat toen onder drie dorpen viel); nog beter gezegd op het Witveen. En het Witveen ligt niet ver van wat wij nu het meertje “de Leijen” noemen”. Maar in 1811, ten tijde van de “naam aanneming”, woonde Thomas Jans al jaren op de Haule op een typische Stellingwerfse opstrekkende boerderij waar geen sprake is van een leije met wijken. Of toch wel. Augustus 2023 neusde ik in het boekje “Veldnaemen van Stellingwerf”, diel II, Donkerboek, uitgegeven door de stichting Stellingwarver Schrieversronte. Op blz. 36 wordt aangegeven dat er een veldnaam onder Donkerbroek gelegen is met de naam “De Leien” De uitleg daarvan is volgens het boekje: “Stok greide daor de meensken van zeggen dat et onder kwam te staon as et waeter hoge was. D’r leup ok’n sloot deur”. Wie schets mijn verbazing dat het verwijst naar een gebiedje aan de zuidkant van de boerderij van Thomas Jans van der Leij, gelegen op de hoek Herenweg-Kloosterweg naast de Kloosterhoeve. Ik beoordeel dit echter als toeval. De meest waarschijnlijke theorie is de volgende. Thomas boerde in 1788 en later op de boerderijen van Wybe Jans Nijenhuis; t.w. Donkerbroek stem 1 en Haule 2 en 3. Boerderijen die later overgingen naar zijn schoonvader/schoonzoon Jan Jannes Gorter die getrouwd was met Jan Jannes zijn eerste vrouw Antje Wybes Nijenhuis. Tussen deze hoeven ligt in de langsrichting de Oude Wijk. In 1800 lopen de eigendommen van Jan Jannes Gorter nog tot bijna aan de Haulerwijkervaart (ter hoogte van de huidige brug Beneden Haulerwijk aldaar) en zijn gelegen tussen wijken (opvaarten). In 1832 zijn de gronden vanaf de Oude Wijk naar Haule/Donkerbroek nog in eigendom van Jannes Jan Gorter. In Haulerwijk heten deze gronden tussen twee wijken Leijen. Vandaar de naam Van der Leij. |
Januari 1812 wordt Thomas benoemt als lid van de Municipal Raad Oosterwolde, samen met zijn schoonzoon/schoonvader Jan Jans (Jannis) Gorter.
Tot slot een samenvattend citaat van een akte gevonden in de index van het Provinciaal Bestuurlijk Archief Friesland (bevat ruim 276.000 familienamen uit Friesland, Nederland en daarbuiten) waarin de naam van Thomas Jan genoemd wordt: Inventaris: 6631 Akte: 1066 02-09-1814 Leij van der Thomas geeft samen aan de Maire van de Gemeente Oosterwolde met vele andere Veenbazen Grondeigenaren en belanghebbenden van de Haulerwijk welk bestaan voortvloeien uit de Turgfgraverij welke langs de algemene vaart over Bakkeveen en Ureterp moeten worden vervoerd te kennen dat gemelde vaart zedert enige jaren in aanmerkelijk verval is geraakt vooral door het verval van het Vriesche paalster verlaat en Bakkeveenster verlaat van welke de eigenaar is de heer Veentra Thijs wonende te Leeuwarden en een slecht onderhouden stuk vaart is eigendom van Sluiter Reinder Halbes wonende te Bakkeveen en dat dus ook het veerschip van hierna Leeuwarden van weinig nut kan zijn en de winkeliers en dat wij allen die deze brief op 15 oktober 1813 met hun handtekening hebben getekend u verzoeken om de eigenaren enz. enz. ook een aantal verklaringen Jaar 1814 (9) dossier (20)
1815 – 1841 Zijn derde huwelijk: V(F)roukjen Jans Gorter
Thomas trouwde voor de derde keer, 65 jaar oud, op donderdag 16 maart 1815 in Ooststellingwerf met Vroukjen Jans Gorter, 27 jaar oud. Froukjen was toen dienstmeid te Haule. Er is toestemming verleend voor dit huwelijk tussen oom en nicht bij K.B. van 2 februari 1842.
Vroukjen is geboren op dinsdag 20 november 1787 in Haule. Zij is de dochter van Jan Jans (Jannis) Gorter (1751 – 1827) en Antien Nijenhuis (1756 – 1790). Vroukjen is op de Haule overleden op donderdag 22 maart 1866, 78 jaar oud. Op 19 juni 1819 doet Froukje belijdenis te Donkerbroek of Haule. Bij haar overlijden wordt haar naam weer gespeld als Froukje.
Jan Jans Gorter is zoon van Jannis Jacobs (geboren ca 1720 en boer te Ter Izard) en Antje Jans, (geboren ca 1720). Hij was boer op de Haule.
Jan Jannis is van 1812 – 1816 raadslid van de “Municipalraad” van de Mairie Oosterwolde. Na 1816 lid is hij lid van de raad van Ooststellingwerf die in “De Zwaan” in Oldeberkoop vergaderde. Hij was ook ouderling van de NH-kerk. Het is onduidelijk waar Jan Jannis de naam Gorter vandaan heeft gekregen. Tot 1788 woonden Jan Jannes en Albertje Thomas in Oldeholtwolde (westelijk van Ter Idzard). In 1788 was Jan Jannes boer op de Haule, stem 2 en 3. In 1798 op stem 5. In 1811 in Donkerbroek stem 1. Allemaal eigendom van de familie Nijenhuis. In 1811 boerde hij op De Haule, stem 13, eigendom fan de Gorter-Van der Ley-clan.
Antien Nijenhuis is een dochter van Wybe Jans Nijenhuis (geboren ca 1720, stelling te Ter Izard) en Andriesjen Andries, (geboren ca 1720). ). Haar grootvader is Roelof Jans Nijenhuis/Nienhuis, overleden te Nijeholtpade in 1738. Hij is mede-eigenaar van de stins De Leemburgh of Friesburg in Nijeholtpade is. Dit is het stamslot van de familie Lycklama à Nijeholt. Roelof Jan Nijenhuis is namelijk getrouwd met V(F)rouckjen Lykles Lycklama à Nijeholt (ca. 1630 – na 1708).
Op 19 juni 1819 doet Froukje Jans Gorter wonende te Haule belijdenis te Donkerbroek.
In twee koopaktes van 1819 staat Thomas Jans van der Lei als kerkvoogd, vertegenwoordiger van de kerk van de Haule. Hij staat als Kerkvoogd ook vermeld op de klok van Haule (uit 1830).
Thomas Jan van der Leij laat in 1815 een testament opschrijven door notaris Fedde Tjeerds Postumusz te Beetsterzwaag. Hendrik, de zoon van zijn tweede vrouw Martje Hendriks krijgt vooraf 275 gulden (moeders erfdeel). De kinderen van zijn eerste vrouw Tysje Hendriks hebben reeds hun moeders erfdeel ontvangen.
Alle kinderen, ook zij die nog geboren worden, zijn in gelijke mate erfgenaam. Er is geen beschrijving opgemaakt van de gezamenlijke bezittingen van Thomas Jans en Froukje Jans Gorter. Zij heeft het vruchtgebruik na zijn overlijden. Het testament is opgesteld, zo staat er subtiel bij, om discussie over de erfenis te voorkomen.
In 1832 bezit Thomas Jan van der Leij, wonende te Haule, aan de oostzijde van Donkerbroek (begin huidige Kloosterweg) een boerderij groot ca. 36,5 ha. De kavel is ca 5000 meter lang!! En strekt zich van de Leiddyk aan de noordkant uit tot het Groot Diep aan de zuidkant. Het geheel bestaat uit de boerderij met erf, bouwlanden, weilanden en heide. Ca. 500 m in oostelijke richtingen van de boerderij lagen aan de doorgaande weg ook nog 3 percelen. Hij had ook nog enkele percelen hooilanden groot 1.595 ha in eigendom. Deze lagen aan de zuid kant van het Groot Diep (Kuider) bijna in het verlengde van de rest van deze drie percelen.
Deze boerderij, de stemdragende hoeve 6, moet zijn ingebracht door Froukje Jans Gorters. Haar vader is in 1827 overleden. De Gorters zijn via de familie Nienhuis gelieerd aan de familie Lycklama à Nijeholt.
In 1728 is, volgens het stemkohier de heer Augustinus Lycklama à Nijeholt, oud-grietman van Opsterland eigenaar van deze boerderij. Het bijzondere is wel dat de grootvader van zijn eerste vrouw Tysjen Hendriks, Lammmert Hendriks mede-eigenaar was van deze boerderij.
Op 16 mei 1837 passeert een nieuw testament van Thomas Jans bij notaris Tadema. Bij overlijden van Thomas Jans ontvangt Albertje Thomas (uit zijn eerste huwelijk) een vierde deel in de Zathe die door haar wordt bewoond t.w. stem 13. Zij moet echter na het overlijden van Thomas Jans 100 gulden uitkeren aan zijn kleinzoon Thomas Jans van der Leij. Dit is de zoon van de overleden Jan Thomas. De andere vier kinderen van zijn overleden zoon Jan Thomas van der Leij, Sybren, Thysjen, Albert en Janke ontvangen na zijn overlijden elk 40 gulden. De twee kinderen Jan en Maartjen van zijn overleden zoon Hendrik ontvangen elk 100 gulden.
De rest van het bezit en de goederen gaan voor de helft naar zijn vrouw Vroukjen Jans Gorter en de andere helft naar haar twee kinderen Jan Thomas (Gorter) en Antje Thomas. Ik denk dat deze drie het merendeel erven omdat dit bezit was ingebracht, in hun huwelijk, door Vroukje. Het testament regelt erg veel details in het geval dat als iemand eerder mocht komen te overlijden. En mocht iemand bezwaar maken dan gaat alles, voor zover dit wettelijk kan, naar Vroukje en haar kinderen.
Bij zijn overlijden in 1841 is “ten verzoeke van Froukjen Jans Gorter, zijnde boerin, weduwe van wijlen Thomas Jans van der Leij (de oude) wonende te Haule Grietenij Ooststellingwerf, zoo voor zichzelven ter zake der gemeenschap tusschen haar en haar wijlen bovengemelden man bestaan hebbende, als in kwaliteit als vruchtgebruikersche der nalatenschap van deze haar man,…” een inventaris opgesteld. Het betreft de inventaris van het pand “Haule nummero twintig”. Zie bijlage B.
Genealogisch gezien is dit huwelijk tussen Thomas Jans en Vroukjen Jans opmerkelijk. Hij werd ruim twee-en-negentig jaar, kreeg zijn jongste kind en opvolgster toen hij één en zeventig was. Zijn derde vrouw Vroukje Jans was toen acht en dertig jaar jonger dan hij. Door deze Vroukjen Jans Gorter, werd hij in 1815 schoonzoon fan Jan Jannis Gorter die in 1794 zijn schoonzoon was geworden! Jan Jannis was twee jaar jonger dan Thomas Jans.
Kinderen van Thomas en Tysjen:
I Jan Thomas van der Leij
Jan is geboren in 1770 op de Haule en daar gedoopt op zondag 9 december 1770. Hij is overleden op zondag 22 mei 1831 op de Haulerwijk. Jan trouwde drie keer:
- 1. Op zondag 3 december 1797 op de Haule met Farduw Foppes Stelling, 34 jaar oud. Haar naam werd gespeld als Phardu Foppes. Zij is een dochter van Foppe Jans Stelling(s) (1726 Haule – 1812 Haule, ) en Tyssien Foppes (1725 Haule). Farduw is gedoopt op zaterdag 20 augustus 1763 op de Haule. Farduw is overleden op zondag 22 oktober 1809 op Haule, 46 jaar oud. De vader van Foppe Jans, Jan Jacobs, was in 1726 stelling, dit is dorpsrechter, te Donkerbroek.
Kind van Jan en Farduw:
I.1. Thomas Jans van der Leij (Haulerwijk 1800 – Haule 1879)
– 2. Op woensdag 3 juli 1811 in Ooststellingwerf met Lammechien Jacobs,
oud 25 jaar. Lammechien is geboren op 10 december 1785 op de Haule, dochter van Jacob Foppes (Foppen) (overleden voor 1816) en Antje Hendriks Hoogeveen (ca.1760 – 1810 Haule). Lammechien is overleden op zondag 8 maart 1812 in Haulerwijk, ongeveer 26 jaar oud. Dit is ruim een week na de geboorte van haar dochter Lammechien. Bij de doopacte (inschrijving 13-03-1812) van Lammechien staat “s Avonds om vijf uur de moeder is in de kraam gestorven”.
Thomas Jans komen we later tegen op Koudenburg als tapper.
Kind van Jan en Lammechien
2.2. Lammechien (Haule 1812 – Haule 1813)
- 3. Op donderdag 13 april 1815 met Trijntje Sijbrands Voordewind, 24 of 25 jaar oud. Trijntje is geboren in 1790 in Haulerwijk, dochter van Sybrant Geerts (niet Egbert) Voordewind (overleden ca. 1800 te Kollum/Twijzel/Koten) en Trijntje Egberts. (1754 Donkerbroek -1825 Haulerwijk). Trijntje Sijbrands is overleden op zaterdag 7 juni 1845 in Haulerwijk, 54 of 55 jaar oud; adres Haulerwijk 38. Zij is dan arbeidster. Bij de stukken zit een Certificaat van onvermogen.
Kinderen van Jan en Trijntje
3.3. Sijbrand (Haulerwijk 1816 – Haulerwijk 1842)
3.4. Tysje (Haulerwijk 1819 – Hoornsterzwaag 1859)
3.5 Albert Jans van der Leij (Haulerwijk 1823 – Haulerwijk 1845)
` 3.6 Janke van der Leij (Haulerwijk 1825- Haulerwijk1908)
.Jan woonde in 1800 in een herberg op beneden Haulerwijk. Hij wordt als arbeider geregistreerd in 1811 en 1819. Bij zijn overlijden staat hij teboek als huisman (= boer). Zijn naam wordt ook geschreven als Jan Tomas van der Ley.
Op de digitale kadastrale kaart n.l. komen we Jan Thomas tegen als eigenaar van een huis te Haulerwijk (nu Waskemeer, aan de vaart, 100 meter vanaf de Oude Wijk) Kad.gem. Donkerbroek B 67, 58 en 69. Totale oppervlakte tuin en huis ca 1300 m2 en een stukje bouwland van 2580 m2. In 1800 kocht zijn vader Thomas Jans dit pand; het is dan een herberg. Jan Thomas woont er dan al. 100 meter verder bezit hij in 1832 ook nog 4 percelen grasland totaal een kleine 4 ha. Vooraan op deze percelen staat een woninkje van de diaconie; de moestuin er omheen is weer van Jan Thomas van der Leij groot 780 m2.
Het bijzondere aan dit verhaal is dat Jan Thomas in 1832 al was overleden. Blijkbaar was dit nog niet geregistreerd.
Deze foto toont het oude centrum van Beneden Haulerwijk (nu Waskemeer) in 1945. De telefoon- en elektriciteitsdraden zijn nog bovengronds. Direct voorbij de bomen op de voorgrond, rechts op de foto, staat het huis van brugwachter Albert Elzinga. Dit is de plek waar het eerdergenoemde huis (herberg) van Jan Thomas van der Leij heeft gestaan. Even verderop zie je het destijds zogenoemde “Lokaaltje”, een bijgebouw van de Hervormde Kerk in Beneden-Haulerwijk. In dit hulpkerkje werden op de zondagavonden wel kerkdiensten gehouden. Het pand bestaat nog.
Genoemde brugwachtershuisje is afgebroken en vervangen door een blokje woningen.
II. Albertje Thomas van der Leij,
Zij is geboren op maandag 6 december 1773 in Donkerbroek en gedoopt op zondag 12 december 1773 in Donkerbroek. Albertje is overleden op zondag 20 december 1840 op de Haule, 67 jaar oud te Haule nr.13.
Albertje trouwde op zondag 2 november 1794 in Donkerbroek met Jan Jannes Gorter (1751 Ter Idzard – 1827 Haule, boer).
Genoemde Jan Jannis was van 1812 – 1816 raadslid van de “Municipalraad” van de Mairie Oosterwolde. Na 1816 is hij lid van de raad van Ooststellingwerf die in “De Zwaan” in Oldeberkoop vergaderde. Hij was ook ouderling van de NH-kerk. Het is onduidelijk waar Jan Jannis de naam Gorter vandaan heeft gekregen. Tot 1788 woonden Jan Jannes en Albertje Thomas in Oldeholtwolde (westelijk van Ter Idzard).
In 1788 was Jan Jannes boer op de Haule, stem 2 en 3, in 1798 op stem 5 en in 1811 in Donkerbroek stem 1. Allemaal eigendom van de familie Nijenhuis. In 1811 boerde hij op De Haule, stem 13, eigendom fan de Gorter-Van der Ley-clan. Albertje boerde later daar als weduwe; vrij zeker met haar zoon Thomas die pas het jaar na de dood van zijn moeder trouwde. Deze stemdragende hoeve nr. 13 is in 1832 eigendom van de erfgenamen van Jan Jannes Gorter.
Op 20 mei 1812 doen in Donkerbroek Jan Jannes Gorter en Albertien Thomas belijdenis van hun geloof.
Kinderen van Albertje Thomas en Jan Jannes
II. 1 Thomas Jans Gorter (Haule 1797 – Hemrik1858)
II. 2 Jacob Jans Gorter (Donkerbroek 1807 in Donkerbroek – Haule nr. 13 1834)
II. 3. Janke Jans Gorter (Donkerbroek 1811 – Lippenhuizen 1887)
III. Janke Thomas van der Leij, geboren op zaterdag 13 januari 1781 in Donkerbroek. Zij is gedoopt op zondag 4 februari 1781 in Donkerbroek. Janke is overleden voor 1811. Het is mij niet bekend of zij gehuwd is geweest.
Kind van Thomas en Martje:
IV. Hendrik Thomas van der Leij,
Hendrik is geboren op vrijdag 29 april 1808 in Haule en overleden op donderdag 14 juli 1836 in Donkerbroek.
Hendrik trouwde, 25 jaar oud, op zondag 23 juni 1833 in Ooststellingwerf met Annigje Jans Reinders, 25 jaar oud. Annigje is geboren op zondag 27 maart 1808 in Haulerwijk, dochter van Jan Jans Reinders (schipper, 1755 Noordwolde – 1821 Haulerwijk) en Bontje Andries de Groot (1767 Oosterwolde/Duurswoude – 1838 Haulerwijk).
Annigje is gedoopt op zondag 17 april 1808 in Donkerbroek. Annigje is overleden op maandag 14 mei 1883 in Donkerbroek, 75 jaar oud.
Annigje trouwde na het overlijden van Hendrik Thomas op zondag 28 mei 1837 met Jan Jacobs Bos (±1802-1840 Donkerbroek). Jan was arbeider en later boer.
Annigje trouwde later ook nog op donderdag 20 mei 1841 in Ooststellingwerf met Roelof Lucas Walda (1817 Duurswold-1857 Donkerbroek, arbeider). Annigje is dan landbouwersche. Roelof Lucas Walda is in 1841 huurder van “ene zathe en landen met huizinge en schure op het oost te Donkerbroek”. Deze komt uit de nalatenschap van Trijntje Wiebes Nijenhuis; aangebracht in het huwelijk van Froukje Jans Gorter in haar huwelijk met Thomas Jans van der Leij.
In 1830 moest Hendrik Thomas van der Leij als zetboer 20 cent betalen aan de kerk te Haule. Bij zijn overlijden in 1836 staat hij vermeld als boer. In 1832 staat in het kadaster niet dat hij eigendommen bezat. Mogelijk dat hij boerde met zijn schoonmoeder op het boerderijtje halverwege de Oude Wijk Oostzijde groot bijna 5 ha.
Kinderen van Hendrik en Annigje
IV. 1.Jan Hendriks van der Leij (Haulerwijk 1834 – 1906 Kloosterveen).
IV. 2. Martje Hendriks van der Leij (Donkerbroek 1836 – Appelscha1876).
Kinderen van Thomas en Vroukjen:
V. Jan Gorter van der Leij,
Jan Gorter is geboren op woensdag 5 juni 1816 in Haule. Jan is overleden op woensdag 27 mei 1846 in Veenhuizen (3e Etablissement), 29 jaar oud, kolonist.
Jan Gorter trouwde, 25 jaar oud, op woensdag 23 maart 1842 in Ooststellingwerf met zijn oomzegger Tysje Jans van der Leij, 22 jaar oud. Voor dit huwelijk van Jan en Tysje is toestemming verleend bij K.B. d.d. 2 februari 1842, voor het aangaan van een huwelijk tussen oom en nicht. Jan en Tysje/Tietje/Grietje hebben twee dochtertjes gehad die jong zijn overleden in Veenhuizen.
Tysje was de dochter van Jan Thomas van der Leij (hiervoor genoemd) en Trijntje Sijbrands Voordewind. Zij is in 1854 getrouwd met Ebele Willems de Vries (Hoornsterzwaag 1811 – Hoornsterzwaag 1886). Tysje is overleden op 8 maart 1859 Te Hoornsterzwaag.
Jan Gorter is overleden te Veenhuizen (3e gesticht) en was toen boer en gehuwd. Zij hadden op dat moment geen kinderen (meer). In de Memories van successie 1846 staat: “Er behoorde geen onroerend goed tot de nalatenschap”. Ook was er een Certificaat van onvermogen.
Ik kom in de archieven van de Rijkswerkinrichtingen te Veenhuizen en Ommerschans de naam van Jan Gorter tegen: Jan Gorter van der Ley, nr. 3001, geb. 5-6-1816, Hervormd, aangekomen 23-1-1846 van Assen, domicilie van onderhoud is Haule, overleden 27-5-1846. Tietje van der Leij, nr. 3002, geb. in 1819, Hervormd, aangekomen 23-1-1846 van Assen, vrouw van nr. 3001, domicilie van onderhoud is Haule, ontslagen 2-4-1847.
Ik heb het vermoeden dat Jan Gorter leidinggaf aan een boerenbedrijf van de inrichting en is overleden in het ziekenhuis van die inrichting. Wellicht heeft zijn vrouw daar ook gelegen. Zijn tweede dochtertje zijn ook overleden in Veenhuizen.
Het bevreemdt mij dat Jan Gorter geen boer geworden is op één van de hoeves van de familie van der Leij of Gorter. Wel kom ik een akte tegen waarin hij voor fl. 350 een huis erf en tuin op de Haule verkoopt aan zijn moeder Froukjen Jans Gorter, weduwe van Thomas Jans van der Ley. Was hij ziekelijk? En ook zijn twee kinderen? Zij overlijden alle drie in 1846.
Kinderen van Jan Gorter en Tysje
Frouke Jans van der Leij (Haule 1834 – Haule 1846).
Trientje van der Leij (Haule 1844 – Veenhuizen 1846).
VI. Antje van der Leij,
Antje is geboren op donderdag 13 april 1820 in Haule en overleden op donderdag 21 september 1899 in Haulerwijk, 79 jaar oud. Antje trouwde 8 december 1837 met Hendrik Alberts Berga (1805 Fochteloo – 1870 Haule, landbouwer). Vader Thomas Jans van der Leij geeft bij het huwelijk van Antje aan dat hij niet kan schrijven. Is hij dan te oud (88)? Op 13 april 1849 doet Hendrik Alberts belijdenis te Donkerbroek.
In het document over de zathe Koudenburg worden Antje en Hendrik al genoemd. Gemakshalve verwijs ik daarnaar.
In 1845 kom ik Hendrik Alberts Berga tegen als verkoper, vertegenwoordigend de armenkas van Donkerbroek en Haule, bij een verkoping van percelen kaphout en stambomen. In 1851 verhuurt Hendrik Alberts Berga van de Haule voor fl. 539, 13 percelen veenboekweitgrond voor 6 jaar. De aktes passeren ten huize van Thomas Jans van der Leij; tapper. Terzelfder tijd, 1854, verkoop hij een “klyndobbe” zonder ondergrond.