In het hoofdstuk 8.4. Oude- en Nieuwe Weg opperde ik dat de Rendijk mogelijk is aangelegd als een leidijk. Kijkend naar de huidige hoogtekaart (hier onder) dan zien we dat de Rendijk precies de grens hoog-laag volgt. Het veen zal in vroegere tijd minstens de zelfde hoogte, zo niet hoger, hebben gehad.
In een akte uit 1875 kom ik de Rendijk-zuidzijde (globaal Koumansburg – Rolpeal) tegen als Polderdijk. Deze naam laat zich verklaren: de weg naar de Haulerpolder. Vijftig jaar later (1924) heet deze weg/pad in een akte de Ringdijk. Dit is waarschijnlijk een verschrijving, want vijf jaar daarvoor op 1 april 1919 kom ik de Rendijk (voor het eerst) in de krant tegen. In het Nieuwsblad van Friesland de Hepkema’s staat dan een advertentie. Iemand heeft een zilveren horloge verloren, maar waar? Dit kan zijn: “op den Rendijk, voor ’t bosch te Haule vanaf F. Ekhart tot ’t kerkhof en verder de kunstweg tot de brug te Zevenhuizen, Haspelwijk”. Op 5 februari 1926 vraagt de heer K. Sijbring wonende aan de Rendijk met mei een boerenknecht die goed met paarden om kan gaan. De Sijbring’s aan de Rendijk kom ik vaker tegen in advertenties meestal heeft hij dieren te koop. Tot slot staat op 13 februari 1933 in krant het verslag dat de gemeenteraad van Ooststellingwerf. Deze heeft besloten tot de verbetering van de Rendijk. Kort daarna lees ik in de krant dat de Coöperatieve Boerenleenbank van Haulerwijk ook een duit in het zakje heeft gedaan. Zij stellen fl. 25 beschikbaar voor de verbetering van diezelfde “zogenaamde” Rendijk. Het kan zijn dat voor de oorlog alleen het eerste stuk van de Rendijk die naam heeft gehad; het deel dus van de Scheidingsreed onder Haulerwijk tot Koumansburg. Nu heet ook het stuk van de Rolpeal tot de weg Oosterwolde – Veenhuizen zo. Als we de boerderij van Sijbring kunnen traceren geeft dit meer duidelijkheid.
Het verhaal luidt als volgt: “de Rendijk krijgt zijn naam pas in recentere tijden, wanneer het veen in exploitatie komt en veenarbeiders zich via deze route met droge voeten kunnen verplaatsen.” Of die arbeiders werkelijk rennend naar hun werk gaan, durf ik echter te betwijfelen. Ik wil een andere oorsprong van de naam Rendijk voorstellen. Immers wat nu de Rendijk is, ten noorden en ten zuiden van de weg Koumansburg, staat als lijn/scheiding al heel lang op de kaarten en heeft wellicht van ouds een aanduidende naam hebben gehad. Etymologisch kan het woord Ren afgeleid zijn van Reen. Op Etymologiebank.nl wordt vermeld dat Reen, is Rein, is berm, grens(linie) betekent.
Op de site van “Taaldacht” lees ik bij “Vergeten woorden”: reen is grens, rand, zoom in het land, met name in de vorm van een berm, vore of groene strook, vaak tussen twee akkers. Gezegd werd wel: de reen trekken, de grens afbakenen. Het woord komt voor als: Limburgs reen, Duits Rain, Noors rein, IJslands rein. Reen kom je ook tegen in reenboom, reengenoot, reensteen, renen. Op Wikipedia lees ik bij het dorp Rien aan de Franekervaart in Friesland: “Rien is ontstaan bij een sluis (zijl). De eerste vermelding van de plaats stamt uit 1527, als Reensterzyl en later als Reen en Rien. De naam is afgeleid van een ander woord voor water, zoals het Friese rein (regen).” Rien ligt op de oude dijk, de hoep, van het poldereiland van Easterein; dus op de rand/grens.
Conclusie: het Friese rein/rien/rijn en Nederlands dialect reen zijn regionale varianten van hetzelfde oude woord voor geul, sloot, waterloop, grens, zoom en berm. De verschillen zitten in de klinkerontwikkeling (i/j tegenover ee) en in de regionale verspreiding. Ik vond een bevestiging van deze verwantschap van woorden (reen, rein, rien) in “Toponiemen en toponimyske eleminten yn Friesân” van W.T. Beetstra. In datzelfde boek wordt op bladzijde 158 melding gemaakt van de “Reinakkers”; opgetekend door G. Mulder (Stellingwerfse toponiemen”.Beetstra geeft als verklaring: “Rein is seame, grins; mei gers begroeide ikkergrins”. (nog op te zoeken, waarschijnlijk in driemaandelijkse bladen nr. 28 blz. 97-11).
De huidige Rendijk geeft duidelijk een grens aan; namelijk die met de (hoogveen)gronden van de Opsterlandse Veencompagie; zowel ten noorden als ten zuiden van de weg Koumansburg. De Reendijk als grens is dan zo gek nog niet. Toch zou ik dit graag uit schriftelijke bronnen bevestigd zien.
Versie: 2026, 2 januari