Voor mij zijn de namen Koldenberg, Colder Burgh of Koudenburg aanduidingen voor een streek. Later werd dit ook de naam van de stemgerechtigde hoeve 20; de zathe Koudenburg.
Op veel oude kaarten, die topografisch vaak summier zijn, staat naast het dorp Haule meestal ook Koudenburg aangegeven. Is het een hoeve? Maar meer hoeves op de Haule zullen een naam hebben gehad; zij worden echter niet vermeld. Koudenburg blijkt, in documenten uit de tijd van betreffende kaarten, ook niet een bijzonder gebouw of een uitgebreide belangrijke historische hoeve. Toch lees je telkens die naam. Als voorbeeld verwijs ik naar de hiernavolgende kaart met de naam van “Questieus Veld bij Norg” (Een) uit ca. 1756. De kaart is georiënteerd op het westen. De Houwelder kerk staat aangegeven, maar geheel los daarvan ook Colder Burgh.
H.J. Popping (Popping Plakboek-nr-4-deel-3) noemt Koudenburg een gehucht, maar ook een boerderij. Voor hem was de boerderij er het eerste:
“Gehuchten, zoals meerdere dorpen onzer gemeente die hebben, heeft Haule niet. Koudenburg of Koldenburg, dat thans een gehucht genoemd kan worden, was in vroeger tijd de naam van slechts één boerderij. Onmiddellijk in de omgeving stonden daar ook geen meerdere. Het was een paar honderd jaar geleden het noordelijkste huis onzer gemeente. Het eigenlijke huis Koldenburg is zeer sterk getimmerd, en iets royaler dan de doorsnee-boerenhoeven dezer streek. Vermoedelijk zal het oorspronkelijk een stichting zijn geweest van een der uitwonende eigenaars, die onder Haule bezittingen hadden. Op een plaatje van een grafpaal op het Hauler kerkhof stond indertijd: ,,24 April 1769, Aaltje Volkerts vrouw van Hinke Eits, Koldenburg, 72 jaar; 11 maanden en 14 dagen.” Koldenburg komt ook reeds voorop, de kaart van Schotanus—Halma (1718).
In verband met een grensgeschil met Drenthe, legde Hinke Eits in 1747 als getuige een verklaring af. Deze verklaring is opgenomen in civ. Sententies 814/1 dd 21 maart 1752. De verklaring begint met:
“Hinke Eijts, huisman, wonende op de Haule, attestere en verclare, dat ik reedts over de 23 jaren hebbe gewoont op de oosterse zathe van Haule, genaamt Koldenburg, en………..”
Voor mij de eerste keer dat ik de naam Koldenburg lees in relatie met de boerderij. Diezelfde Hinke Eyts legt in het jaar 1754 opnieuw een verklaring af. Deze begint met:
“Hinke Eyts, huisman op ’t oosteinde van de Haule, attestere en verclare dat ik nu 30 jaren hebbe gewoont op de zathe Koldenburg in voortz. dorpe en dat voor ’t maken van de scheidinge met mijn schapen hebbe geweidet tot aan de drie meren, thans over de scheidinge in Drenthe gelegen,……..”
H.J. Popping schrijft in zijn krantenstukjes “Beteekenis der namen van dorpen, gehuchten, landerijen, enz. in onze streek”:
“Koudenburg. Zathe onder Haule. Dialectisch ook Koldenburg. De hoeve lag vroeger, voor het ontstaan van Haulerwijk, zeer eenzaam in den noordoosthoek der gemeente. De oorspronkelijk onbeschutte ligging tegen het ruime veld zal aan deze boerderij haar naam hebben bezorgd.“
Wat was er eerder de kip of het ei. Ik weet het niet. Op Situatiekaart van de veengronden te Haulerwijk uit de collectie Kaarten- en prentenkabinet van de Opsterlandse Veencompagnie uit 1771 zien we bij de hoeves ten westen van Koudenburg alle maal namen van eigenaren en , ik denk, gebruikers. De oostelijke rest wordt verder zonder grensscheidingen als “”Koudenborg” aangegeven.
Op deze kaart is aan de westelijke grens van Koudenburg, op 2 roede afstand, een extra lijn getekend met daarbij geschreven: “Aan deze gestapelde schijding toe de vierde parten verkogt door E. H. van Burmania”. De westelijke hoeves zijn namelijk voor 1/4 deel verkocht; d.w.z. het noordelijke deel. Ook bijvoorbeeld hoeves 19 in bezit van Lycklama à Nijeholt.
In de 19e en 20e eeuw wordt het hele gebied tussen de weg naar Haulerwijk en de Elleboogsvaart Koudenburg genoemd. Zo lees ik in Provinciale Drentsche en Asser courant van 26 maart 1867 een verslag van de gemeenteraad van Ooststellingwerf waarin men spreekt over de brug te Koudenburg. Ook in de twintigste eeuw woont men blijkens advertenties “op Koudenburg”. Omstreeks 1900 lees ik regelmatig over de houtkap in de bossen “op Koudenburg”. Op een topografische kaart uit ca. 1950 zie je bijvoorbeeld Koldenburg als boerderij benoemd (de boerderij is dan al afgebroken) met hun naam aangegeven maar ook de naam Koudenburg als streeknaam. Koudenburg is in een groter lettertype weergegeven en duidt daarmee de streek aan; zoals het geval is bij de gehuchten Jardinge en de Weper.
Versie: 2025, 4 februari