Het kennen van veldnamen binnen een hoeve is om meerdere redenen belangrijk:
- Veldnamen geven inzicht in hoe een gebied door de eeuwen heen werd gebruikt en welke veranderingen er zijn geweest in het landschap en agrarische activiteiten.
- Veldnamen zijn vaak mondeling doorgegeven en dragen bij aan het behoud van de lokale taal, dialecten en tradities.
- Ze kunnen wijzen op de oorspronkelijke bodemgesteldheid, gewassen die er verbouwd werden of natuurlijke kenmerken zoals “Akkerveld” of “Moerasweide”.
- In historische documenten kunnen veldnamen helpen bij het vaststellen van oude eigendomsgrenzen of landgebruiksrechten.
- Sommige namen verwijzen naar bijzondere landschapselementen of biotopen, zoals “Hazenhoek” (waar veel hazen voorkwamen) of “Eikenakker” (waar veel eiken stonden).
- Voor boeren, landmeters en archeologen kunnen veldnamen helpen bij het oriënteren in een gebied en het terugvinden van specifieke locaties.
Ik heb hier alleen de veldnamen opgenomen die ik binnen de zathe Koudenburg tegenkwam. Het zou wenselijk zijn om de hele streek Koudenbeek in beeld te brengen.
De veldnamen zijn zo veel mogelijk weergegeven op de digitale kadastrale kaart van 1832.
Een behoorlijk aantal percelen die voorkomen in de verkoopakte van 1882 zijn gelegen onder Jardinga en Donkerbroek. Deze zijn niet weer gegeven. Antje is van die laatste onroerende goederen in bezit gekomen door vererving; t.w. uiteindelijk waren ze ooit in het begin van de 19e eeuw in bezit van haar grootvaders Jan Jannes Gorter en vader Thomas van der Leij
Buiterbouw (1882, Kad Dbk B 630, 631 en 3069 deels)
Perceel bouwland (ca. 3,5 ha) met aan de aan de oost- en westzijde een strookje bos. Gelegen ten zuidwesten van de boerderij. Buiter zou in dit geval erop kunnen duiden dat het aan de Buitenweg lag; hoewel ik deze naam niet ben tegengekomen voor de doorgaande weg naar Veenhuizen. Een buitenboer noemt men in de Stellingwerven ook wel iemand die een stemdragende hoeve bewoond die een eind buiten de bebouwingsrij staat.
Varkenskampje (1882, Kad. Dbk B 1196))
Perceeltje (35 are) weiland gelegen direct ten oosten van de boerderij Koudenburg. Ligt in bewalling zo staat erbij.
De Fenne(1882, Kad. Dbk B 3948)
Een stuk fenne met klijngrond ten zuiden van de boerderij Koudenburg, vrij dicht bij de bovenloop van de Kuinder.
In 1832 blijkbaar nog hoogveen. In 1882 hooiland (finne in het Fries).
Bovenbouw (1882, Kad. Dbk B 635, 636, 3061)
Een aantal akkers bouwland ten noorden van de boerderij Koudenburg.
Boven zou ik hier willen interpreteren als ‘hoger liggend”.
Maar het zou ook kunnen duiden op liggend aan de “Bovenweg”. De naam Bovenweg of Boverweg wordt niet altijd eenduidig gehanteerd; maar meestal betreft het de Buitenweg waar boven betrekking heeft op de hogere ligging ten opzicht van de directe omliggende land – hoewel vaak lager dan de Binnenweg met zijn bebouwing.
De Polle (1882, Kad. Dbk B 2629)
Een kamp greide ten noorden van de Oudeweg.
Samen met de hierna genoemde “Tippe” het zuidelijke deel van dit perceel. Op het noordelijke deel stond de boerderij waar Antje Thomas van der Leij woonde in 1882. In het fries is een “Polle” de aanduiding voor een kamp- of keuterboerderij (Brouwer 87, 98). Het Friese woord Pôle kan ook slaan op een kleine bebouwde plek veelal buiten het dorp; vaak aan een weg of vaart.
De Tippe (1882, Kad. Dbk 2630)
Kamp bouwlanden.
Oosterkamp (1882, Kad. Dbk 647)
7 akkers. Het geheel omgeven door wallen zo lezen we.
De oorspronkelijke betekenis van Kamp is dan ook “omheind, ontgonnen deel van de woeste grond”.
Ooster zou kunnen duiden op de ligging ten oosten van de akkers van de Bovenbouw. Nog verder naar het oosten lagen de verlaten akkers van Oosterhout.
Het Veenland (1882, Kad. Dbk 2636, 2636)
11 akkers gelegen aan de zuidkant van de doorgaande weg naar Veenhuizen.
Genoemde akkers lagen waarschijnlijk in het aangegeven gebied of er naast. In dit perceel lag ook de “keuterij” in gebruik bij Gosse Berga.
Mogelijk dat de “Tippe” hier deel van uitmaakten
Versie: 2026, 3 januari